PISZ -to miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pisz, położone w południowo-wschodniej częœci Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, nad jeziorem Roœ i nad wypływajšcš z niego rzekš Pisš. Miasto otacza Puszcza Piska. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. suwalskiego. Według danych z 30 czerwca 2005, miasto liczyło 19 371 mieszkańców. Do 1945 r. Johannisburg, dawna polska nazwa Jańsbork. Podczas II wojny œwiatowej zniszczony niemal w 70%. Po wojnie odbudowany. Gmina Pisz jest największš obszarowo gminš w Polsce - 635 km2. Około 2/3 jeziora Œniardwy leży w jej granicach.Historia * 1345 - wzniesienie zamku obronnego na prawym brzegu rzeki Pisy, * 1361 - oblężenie i spalenie zamku przez księcia litewskiego Kiejstuta, * 1366 - ponowny szturm i zburzenie zamku przez Litwinów, * 1367 - załozenie osady w okolicy zamku i nadanie jej praw bartnych, * 1422 - poczštek planowego osadnictwa na terenie powiatu piskiego, * 1449 - wzniesienie koœcioła i szkoły, zbudowanie mostu zwodzonego na Pisie, * 1451 - pobyt w Piszu wielkiego mistrza Ludwika von Erlichshausena, * 1455 - powstanie chłopskie, zajęcie zamku piskiego przez powstańców, * 1519 - ostatnia wojna polsko-krzyżacka; zajęcie zamku przez oddział polski pod dowództwem Jerzego Talfusa, * 1639 - pobyt w Piszu króla polskiego Władysława IV, * 1645 - Pisz otrzymał prawa miejskie nadane przez elektora Fryderyka Wilhelma, * 1656-57 - częœciowe zniszczenie Ziemi Piskiej przez Tatarów, * 1665 - synod ariański w Kotle, * 1698 - konferencja na zamku piskim króla Augusta II i elektora brandenburskiego Fryderyka I Hohenzollerna, * 1709-11 - epidemia dżumy (w Piszu zostało przy życiu 14 mieszkańców), * 1709 i 1734 - pobyt w Piszu króla Stanisława Leszczyńskiego, * 1794 - działania wojenne zwišzane z powstaniem koœciuszkowskim, * 1803 - rozwiazanie parafii ariańskiej w Kosinowie, * 1805 - powstanie zakładu hutniczego przerobu rudy w Wšdołku, * 1809-14 - okres wojen napoleońskich (ograbienie miasta i okolic), * 1813 - pobyt w Piszu cara Aleksandra I, * 1814 - uruchomienie żeglugi z Pisza do Rynu i Gdańska, * 1830 - organizowanie się ochotniczych oddziałów wojskowych na terenie Ziemi Piskiej wspierajšcych powstanie listopadowe w Polsce, * 1843 - odbudowa zniszczonego koœcioła w Piszu, * 1856 - powstanie w Piszu straży pożarnej, * 1863 - udział mieszkańców Ziemi Piskiej w powstaniu styczniowym, * 1900 - budowa ratusza, * 1903 - oddanie do użytku cegielni silikatowej, * 1907 - założenie wodocišgu i gazowni, * 1908 - otwarcie szpitala powiatowego, * 1913 - powstanie rzeŸni miejskiej, * 1925 - zbudowanie podstacji elektrowni, * 1933 - przeprowadzenie generalnego remontu koœcioła pod wezwaniem œw. Jana Chrzciciela, * 24/25 I 1945 - zajęcie Pisza przez żołnierzy Armii Czerwonej z 307 dywizji piechoty dowodzonej przez generała majora B. Dołmatowa, * 1945 o przeniesienie siedziby starostwa z Białej Piskiej do Pisza, o otwarcie szkoły podstawowej, o uruchomienie elektrowni i poczty, o powołanie Urzędu Ziemskiego, o powołanie spisu powszechnego (w powiecie mieszkało 700 osób), o powstał PSS "Osadnik w Piszu", W Piszu urodziło się dwóch wybitnych ludzi: Jerzy Pisański (XVIIIw), uczony, autor pierwszej historii Prus, i Gustaw Gizewiusz (XIXw), wybitny działacz mazurski, autor głoœnej pracy "Polska kwestia językowa w Prusach", współredaktor dwóch gazet wychodzšcych w języku polskim na Mazurach. [Edytuj] Zabytki Koœciół p.w. œw. Jana Chrzciciela Powiększ Koœciół p.w. œw. Jana Chrzciciela Pisz nie obfituje w zabytki. Częste pożary i wojny, które nawiedzały miasto, zmiotły z powierzchni ziemi budowle wzniesione w dawnych wiekach. Najstarszym zabytkiem jest wieża koœcioła pod wezwaniem œw. Jana; odbudowana po pożarze z 1694 roku przetrwała w mało zmienionej formie. Na uwagę zasługujš œciany z ryglówki wzniesione w 1737 roku. Wieża jest murowana i otynkowana; składa się z trzech kondygnacji z otworem wejœciowym na osi, zamykajšcym się półkoliœcie. Dach wieży, namiotowy, przechodzi w latarnię oœmiobocznš. Na niej znajduje się zegar, a od 1739 roku krzyż. Hełm wieży pochodzi z czasów póŸniejszych. Sam koœciół, wzniesiony w ostatnich latach XVII wieku, został przebudowany w 1843 roku. We wnętrzu koœcioła zachował się ołtarz główny z okresu póŸnego renesansu, odnowiony w 1696 roku oraz barokowa ambona pochodzšca z 1701 roku. Z XVII wieku pochodzš: krucyfiks drewniany, polichromowany, polichromowany pelikan oraz chrzcielnica. W mieœcie obejrzeć można œlady po byłym zamku krzyżackim przy ul. Gizewiusza. Z dawnej zabudowy miejskiej zachowały się trzy domy w stylu barokowym: parterowy przy ulicy Rybackiej 8 oraz piętrowe przy Lipowej 5 i 22 (stara numeracja). Dom przy ulicy Rybackiej pochodzi z XVIII wieku, a domy przy ulicy Lipowej z XIX wieku. Wszystkie sš murowane, otynkowane, założone na planie prostokšta, dwudzielne. Baszta Powiększ Baszta Zabytkowe domy przy ulicy Rybackiej oznaczone numerami: 9, 12, 13, 15, 16, 17, 18 i 30 pochodzš z pierwszej połowy XIX wieku. Wszystkie sš parterowe, murowane, tynkowane, założone na planie prostokšta. Przy Placu Daszyńskiego, z bogatej niegdyœ secesyjnej zabudowy miasta pozostały jedynie dwa zabytkowe budynki (nr 8 i 14). Do rejestru zabytków wpisano ratusz neogotycki i stojšcy obok budynek w tym samym stylu. Wzniesiono je w 1900 roku za pienišdze pochodzšce z kontrybucji po wygranej wojnie z Francjš w 1871 roku. Mieœci się w nim między innymi Muzeum Ziemi Piskiej, Starostwio Powiatowe i Urzšd Stanu Cywilnego. Na zapleczu ratusza znajduje się neogotycka baszta. Obok na skwerku wystawiona została tzw. Kamienna Baba - pamištka pozostawiona przez Prusów, a odnaleziona w pobliskich Wejsunach w 1872 r. Obelisk z różowawego głazu (140 cm wys.), z niewyraŸnie zarysowanš twarzš, przedstawia prawdopodobnie jakiegoœ staropruskiego boga. Niedaleko Placu Daszyńskiego znajduje się koœciół ewangelicko-augsburski. .